Pomarańczowa witamina A – właściwości

Nawet nie zdajemy sobie sprawy, jak ogromną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu odgrywają witaminy. Trochę bagatelizujemy ich znaczenie i często w naszej zwyczajowej diecie pojawiają się ich niedobory. Dlatego chciałabym Wam przybliżyć ich wartość w codziennym życiu.

Cykl opisowy witamin, rozpoczniemy od tych rozpuszczalnych w tłuszczach. Różnią się one od witamin rozpuszczalnych w wodzie tym, że nie są wydalane z potem lub moczem i mogą gromadzić się w tkance tłuszczowej lub wątrobie. W praktyce oznacza to, że ciężej jest o ich niedobór, ale za to – dużo łatwiej o nadmiar.

Witamina A – właściwości

Pod nazwą „witamina A” kryje się wiele związków chemicznych. Należą do nich przede wszystkim retinol oraz jego pochodne, beta-karoten, a także niektóre karotenoidy. Najbardziej znany jest jej niedobór, pod postacią kurzej ślepoty (niedowidzenia o zmierzchu). Wikipedia twierdzi, iż już w starożytnym Egipcie, Grecji i Rzymie zauważono, iż to witamina A może być powodem ślepoty zmierzchowej, dlatego chorym podawano gotowaną lub surową wątrobę (chociaż nie wiadomo jaką).

Witamina A bierze udział w odbieraniu bodźców wzrokowych w siatkówce oka, tworzy także rodopsynę (światłoczuły barwnik), która jest odpowiedzialna za widzenie o zmierzchu. Ponadto odpowiada za integralność błon komórkowych, utrzymanie prawidłowego stanu skóry, włosów i paznokci, regulowanie aktywności komórek tkanki kostnej (zapewnia prawidłowy wzrost zębów oraz kości) i ochronę układu oddechowego przed drobnoustrojami.

Z kolei karotenoidy, w tym beta-karoten, działają przeciwnowotworowo i antyoksydacyjnie. Wpływają także na układ immunologiczny, chroniąc przed infekcjami. Organizm przetwarza w witaminę A tylko taką ilość beta-karotenu, jaka jest mu potrzebna do prawidłowego funkcjonowania. Tak więc nadmiar beta-karotenu nie objawia się tak, jak nadmiar witaminy A – jest to jedynie pomarańczowe zabarwienie skóry. Palacze powinni jednak uważać, ponieważ przyjmowanie suplementów w postaci beta-karotenu może prowadzić do wystąpienia nowotworu płuc.

Niedobór witaminy A wywołuje rogowacenie (złuszczanie) nabłonków: oka, dróg oddechowych, dróg pokarmowych i rogówki. Ponadto zbyt mała podaż tej witaminy powoduje: kurzą ślepotę, kseroftalmię (wysychanie spojówek i rogówek), kruche i wolno rosnące paznokcie, suchość skóry, brak apetytu, znikanie nabłonków, zahamowanie wzrostu u dzieci, trądzik pospolity, łuszczycę, skłonności do biegunek oraz złe samopoczucie.

Niedobory witaminy A są jednak rzadko spotykane. Wyjątek stanowią kraje, w których głównym składnikiem diety jest ryż. Dlatego też, metodą inżynierii genetycznej, wyprodukowano tzw. „złoty ryż”, zawierający gen z kukurydzy, który koduje prowitaminę A.

Dużo łatwiej z kolei o nadmiar witaminy A (hiperwitaminozę). Wątroby niektórych zwierząt, szczególnie polarnych, często zawierają witaminę A w ilościach toksycznych dla ludzi. Jakby ktoś miał kiedyś ochotę zjeść wątrobę niedźwiedzia polarnego, to tak na wszelki wypadek informuję, iż zawiera ona śmiertelną dla człowieka ilość witaminy A (w 500 g produktu 9 000 000 IU wit. A). Objawy ostrego zatrucia (wymioty, nudności, bóle głowy i zaburzenia koordynacji mięśniowej) powstają prawdopodobnie wskutek wzrostu ciśnienia śródczaszkowego.

Natomiast zatrucia przewlekłe to przede wszystkim: zaburzenia wątroby, zmniejszone uwapnienie kości (co, w konsekwencji, może prowadzić do osteoporozy) lub bóle stawów.

Szczególnie na nadmiar witaminy A powinny uważać kobiety w ciąży, ze względu na jej silne działanie teratogenne (uszkadzające płód). Spożycie więcej niż 3000 mikrogramów dziennie zwiększa ryzyko urodzenia dziecka z wadą rozwojową, wadą cewy nerwowej, wadą serca, grasicy, czaszki, układu kostnego, moczowo-płciowego i pokarmowego. Taką ilość witaminy A możemy znaleźć w:

  • 23 gramach wątroby wieprzowej,
  • 21 gramach wątroby wołowej,
  • 14 gramach wątroby cielęcej,
  • 32 gramach wątroby kurczaka.

Z tego powodu kobiety ciężarne nie powinny spożywać wątrobki wcale.

Retinol występuje w produktach pochodzenia zwierzęcego (mleko i jego przetwory, masło, żółtko jaja, wspominana wątróbka i ryby morskie). W beta-karoten z kolei bogate są żółte, czerwone, pomarańczowe i ciemnozielone warzywa (marchew, dynia, papryka, nać pietruszki, szpinak, botwinka, brokuły, pomidory) i owoce (wiśnie, pomarańcze, brzoskwinie).

Zalecane dzienne spożycie witaminy A jest zróżnicowane i zależy między innymi od wieku, płci i stanu fizjologicznego. Przykładowo:

  • dla mężczyzny powyżej 19 roku życia to około 900 mikrogramów równoważnika retinolu na dobę;
  • dla kobiety powyżej 19 roku życia to około 700 mikrogramów równoważnika retinolu na dobę.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *