Hipoglikemia reaktywna – mechanizm działania, objawy, dieta

Zaburzenia gospodarki węglowodanowej, do których należą m.in. cukrzyca oraz insulinooporność, są plagą dzisiejszych czasów. Szybki i niezdrowy styl życia, brak aktywności fizycznej, mała ilość snu doprowadzają nasze organizmy do ruiny. Obok dwóch wyżej wspominanych chorób, coraz częściej w naszych gabinetach pojawiają się pacjenci z innym rodzajem zaburzeń gospodarki węglowodanowej – z hipoglikemią reaktywną.

Co to jest hipoglikemia reaktywna?

Według Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (2016), hipoglikemia jest to stan obniżonego stężenia glukozy we krwi poniżej 70 mg/dl (3,9 mmol/l), niezależnie od występowania objawów klinicznych (1). Słusznie hipoglikemia kojarzy Wam się z cukrzycą – jest ona tutaj dość często obserwowana, jeśli m.in. nie dbamy o odpowiednią dietę.

Ale wyróżniamy też hipoglikemie, niebędące konsekwencją cukrzycy, ale wynikające z innych zaburzeń gospodarki węglowodanowej (2):

  1. Hipoglikemia poposiłkowa u osób po resekcji żołądka lub jelita cienkiego – występuje około 30-90 minut po posiłku, spowodowana jest opóźnionym i zwiększonym wydzielaniem insuliny.
  2. Hipoglikemia w początkowej fazie cukrzycy typu 2 – występuje około 3-5 godzin po posiłku. Mechanizm polega na zaburzeniach pierwszej fazy wydzielania insuliny, a następnie wydzielanie jej w nadmiernej ilości i co za tym idzie – gwałtownym zmniejszeniem stężenia glukozy we krwi.
  3. Hipoglikemia reaktywna idiopatyczna (ang. idiopathic reactive hypoglycaemia – IRH) – występuje z towarzyszącymi jej objawami hipoglikemii oraz około 2-5 godzin po posiłku, szczególnie takim, który zawiera dużą ilość węglowodanów.

Przygotowałam krótki schemat, żeby łatwiej było Wam zobrazować mechanizm działania hipoglikemii reaktywnej (3):

hipoglikemia reaktywna

IG – indeks glikemiczny –> więcej poczytacie tu.

Przywrócenie normoglikemii, przy takiej ilości złożonych procesów fizjologicznych niestety odbija się na naszym organizmie – może sprzyjać rozwojowi insulinooporności i proteolizie. Już przy zauważalnych objawach hipoglikemii marzy nam się „coś słodkiego” (a organizmowi – wzrost stężenia glukozy we krwi), co z kolei znowu prowadzi do większego wzrostu glikemii. Inaczej sprawa się ma przy spożyciu posiłku o niskim IG – proces trawienia i wchłaniania jest wtedy wydłużony, nie obserwuje się wtedy objawów hipoglikemii czy zwiększonej glikogenolizy w wątrobie w okresie poposiłkowym.

Jakie są objawy hipoglikemii reaktywnej?

W pierwszej kolejności hipoglikemia reaktywna kojarzy nam się z osobami borykającymi się z nadmierną masą ciała oraz w podeszłym wieku. A tu psikus, bo IRH dotyczy głównie młodych (w wieku 20-40 lat) i szczupłych pań, często jako następstwo nadmiernego odchudzania się. Dodatkowo, jeśli stale towarzyszy ci napięcie, stres, przepracowanie czy zaburzenia emocjonalne, tym bardziej obserwuj siebie i swój organizm, który może dawać ci wczesne sygnały, że coś jest z Tobą nie w porządku.

Objawy hipoglikemii reaktywnej są głównie związane ze standardowymi objawami hipoglikemii, takimi jak:

  1. Nadmierne pocenie się, dreszcze, kołatanie serca.
  2. Bóle i zawroty głowy.
  3. Osłabienie i zmęczenie organizmu oraz senność.
  4. Zaburzenie ostrości widzenia, podwójne widzenie.
  5. Drżenie i/lub drętwienie kończyn.
  6. Uczucie pustki w głowie, zaburzenia pamięci, brak koncentracji, rozdrażnienie.

Powyższe objawy możesz zaobserwować głównie po posiłku bogatym w węglowodany, a szczególnie w cukry proste. Najczęściej pojawiają się po uprzednio długiej przerwie w jedzeniu: po śniadaniu (pierwszy posiłek po nocy) lub po obfitej kolacji (jeśli poprzedni posiłek jadłeś/-aś dawno temu). Co ważne – hipoglikemia reaktywna nie występuje ani w nocy, ani na czczo, nie zaobserwujemy jej również podczas wysiłku fizycznego.

Rozpoznanie hipoglikemii reaktywnej

Lekarzom bardzo ciężko jest rozpoznać IRH. Przede wszystkim dlatego, że do tej pory nie opracowano jednoznacznych kryteriów diagnostycznych – nie ma ich ani w zaleceniach PTD, ani nigdzie indziej.

Najczęściej specjaliści posługują się tzw. triadą Whipple’a (2), w której konieczne jest spełnienie trzech warunków:

  • obserwujemy objawy hipoglikemii,
  • potwierdzone są one obniżonym stężeniem glukozy w surowicy krwi,
  • ustępują one po spożyciu węglowodanów.

Triada Whipple’a ma jednak małe odstępstwo – jeśli u pacjenta stwierdzono tzw. zespół poposiłkowy (ang. andrenergic postprandial syndrome – APS), to nie zaobserwujemy zmniejszenia stężenia glukozy we krwi po posiłku. Zdarza się również, że u osób zdrowych obserwuje się zmniejszone stężenie glukozy we krwi, bez żadnych towarzyszących objawów klinicznych.

Dieta w hipoglikemii reaktywnej

Dieta ma wiele podobnych elementów, jak w przypadku osób z innymi zaburzeniami gospodarki węglowodanowej. Przede wszystkim należy skupić się na tym, aby nie powodować gwałtownego wyrzutu insuliny do krwi. Świetnie sprawdzi się tutaj zasada 5 posiłków dziennie (lub nawet więcej), ale przerwa pomiędzy nimi nie powinna być dłuższa niż 3 godziny. Warto kierować się zasadami diety o niskim indeksie glikemicznym (więcej tutaj), a każdy posiłek powinien zawierać 3 składowe: węglowodany złożone, białko oraz odpowiedniej jakości tłuszcz – dzięki temu zapobiegniemy gwałtownemu wyrzutowi insuliny do krwi. Produkty w naszej diecie powinny być nieprzetworzone oraz bogate w błonnik pokarmowy. Oczywiście trzeba zrezygnować ze smażenia, a preferowaną obróbką kulinarną będzie pieczenie, duszenie bez obsmażania, gotowanie i gotowanie na parze.

Najważniejsze aspekty diety:

  • naturalne i jak najmniej przetworzone produkty,
  • pieczywo z mąki z grubego przemiału, z dodatkiem otrąb i nasion,
  • gruboziarniste kasze (gryczana, pęczak), makaron pełnoziarnisty, ryż brązowy,
  • płatki zbożowe naturalne – NIE błyskawiczne,
  • najlepsze będą surowe warzywa i owoce (eliminować lub ograniczyć warzywa i owoce z puszki, banany, winogrona, owoce suszone, owoce bardzo dojrzałe); owoce najlepiej jest spożywać jako dodatek do głównego posiłku,
  • ogranicza się: mleko tłuste, skondensowane, zabielacze do kawy, śmietanę, słodzone produkty mleczne (jogurty, smakowe, kefiry smakowe, maślanki smakowe i inne), słodzone desery mleczne,
  • eliminuje się słodycze i słodkie przekąski.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *